Τα βαρέα μέταλλα και η Αρχή της Προφύλαξης

14 05 2011

2011-05-04

των Γιάννη Ζαμπετάκη και π. Ιωάννη Οικονομίδη

1. Επίκουρος Καθηγητής Χημείας Τροφίμων, ΕΚΠΑ

2. Ιερέας στον Αγ. Σπυρίδωνα Οινοφύτων

====================================

Το θέμα των τοξικών συστατικών στις τροφές παίρνει πλέον μεγάλες διαστάσεις τόσο στη χώρα μας όσο και σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Νέες μελέτες έρχονται στο φως της δημοσιότητας που κτυπάνε το καμπανάκι του συναγερμού για τις ελεγκτικές αλλά και τις νομοθετικές αρχές. Οι εν λόγω αρχές θα πρέπει να μελετήσουν προσεκτικά τα πορίσματα αυτών των μελετών και να νομοθετήσουν με γνώμονα την προάσπιση της Δημόσιας Υγείας και ειδικά των πιο ευπαθών ομάδων (νεογνά, παιδιά, έγκυες γυναίκες). Κάτι τέτοιο δεν έχει γίνει ακόμα και έτσι η νομοθεσία περί βαρέων μετάλλων στα τρόφιμα (ΕΚ 1881/2006) έχει όρια μόνο για τέσσερα μέταλλα (μόλυβδο, κασσίτερο, κάδμιο και υδράργυρο). Έτσι όταν η Πολιτεία αποφάσισε να ερευνήσει το θέμα των βαρέων μετάλλων σε τρόφιμα από την περιοχή της Βοιωτίας, το Υπουργείο Αγρ. Ανάπτυξης και Τροφίμων κατέληξε στο εξής συμπέρασμα (σχετικό δελτίο τύπου, 11.2.2011) «τα ευρήματα των δειγμάτων για τα λοιπά βαρέα μέταλλα (νικέλιο, χρώμιο, χαλκός, ψευδάργυρος) δεν μπορούν να αξιολογηθούν γιατί από τον καν. 1881/2006 δεν έχουν ορισθεί ανώτατα όρια». Με άλλα λόγια το Υπουργείο εκμεταλλευόμενο το νομικό κενό της μη ύπαρξης ανώτατου ορίου για συγκεκριμένες ουσίες γνωματεύει αυθαίρετα ότι δεν μπορούν να αξιολογηθούν τα ευρήματα ως προς την επικινδυνότητα τους. Αυτό όμως έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την ισχύουσα κοινοτική και εθνική νομοθεσία η οποία επιβάλει να γίνεται αξιολόγηση κινδύνου ακόμη και για ουσίες για τις οποίες δεν προβλέπεται ανώτατο όριο και μάλιστα να λαμβάνονται μέτρα προφύλαξης ακόμη και στην περίπτωση ύπαρξης όχι βέβαιου αλλά απλά ενδεχόμενου κινδύνου, όπως θα αναλύσουμε παρακάτω. Ο νόμος ορθά προβλέπει έτσι, διότι προφανώς είναι αδύνατο να καθοριστούν όρια για κάθε μία από τις χιλιάδες υπαρκτές χημικές ουσίες, αλλά και διότι πάντοτε υπάρχει μια καθυστέρηση κατά το πέρασμα της επιστημονικής γνώσης στην νομοθεσία. Όμως η υγεία δεν μπορεί ούτε να διακυβεύεται ούτε να περιμένει!

 Πριν από λίγες μέρες, ο κ. Νίκος Κατσαρός (επιστημονικός συνεργάτης του «Δημόκριτου» και πρώην πρόεδρος του ΕΦΕΤ) δημοσίευσε ένα κείμενό του σχετικά με το εξασθενές χρώμιο στα λαχανικά και τις ευθύνες της πολιτείας. Με το εν λόγω κείμενό του, ο κ. Κατσαρός ασκεί κριτική στην έρευνα, που έχουμε διεξάγει σε τρόφιμα-βολβούς, γράφοντας το εξής «ο τρόπος που πήραν δείγματα και έκαναν αναλύσεις οι ερευνητές του Πανεπιστημίου Αθηνών είναι αμφισβητήσιμος, διότι επειδή δεν τους άφησαν οι παραγωγοί να πάρουν δείγματα από τα χωράφια, αυτά πάρθηκαν από τα ράφια των πολυκαταστημάτων».

Δειγματοληψία και αξιοπιστία

 Σε όλες τις επιστημονικές μελέτες που γίνονται σε τρόφιμα, τα αναλυθέντα δείγματα τροφίμων προέρχονται από τα ράφια των καταστημάτων λιανεμπορίου μιας και από εκεί τα αγοράζει ο μέσος καταναλωτής! Αυτή η δειγματοληψία είναι και η πλέον ενδεδειγμένη όταν θέλουμε να μελετήσουμε την πραγματική επιβάρυνση των καταναλωτών σε ένα παράγοντα. Η δειγματοληψία θα πρέπει να γίνεται από όλες τις διαθέσιμες αλυσίδες λιανεμπορίου και να αναλυθεί όσο το δυνατόν μεγαλύτερος αριθμός δειγμάτων. Και αυτό έγινε: όλα τα δείγματα που αναλύθηκαν εις τριπλούν έδειξαν αυξημένα επίπεδα βαρέων μετάλλων. Για να κριθεί η αξιοπιστία και άρα η αξία μιας επιστημονικής μελέτης, εκτός από τον τρόπο δειγματοληψίας, πρέπει να εξετάσουμε και την αξιοπιστία της μεθόδου. Είναι διαπιστευμένο το εργαστήριο που έγιναν οι μετρήσεις; Είναι τα αποτελέσματα επαναλήψιμα και ορθά με χρήση πιστοποιημένων υλικών αναφοράς; Μάλλον αυτά θα έπρεπε να μας ρωτήσει ο κ. Κατσαρός…

Η αρχή της προφύλαξης

 Στο άρθρο 7 του ΕΚ 178/2002, αναλύεται η «αρχή της προφύλαξης» και αποσαφηνίζεται ότι όταν για συγκεκριμένους κινδύνους (π.χ. εξασθενές χρώμιο στο νερό, βαρέα μέταλλα σε τρόφιμα) υπάρχει πιθανότητα βλαβερών επιπτώσεων στην υγεία αλλά εξακολουθεί να υπάρχει επιστημονική αβεβαιότητα, μπορούν να ληφθούν προσωρινά μέτρα διαχείρισης του κινδύνου που είναι αναγκαία για την εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας της υγείας των καταναλωτών. Με αυτό το άρθρο ουσιαστικά δίνεται το «πράσινο φως» στις υπηρεσίες και τους οργανισμούς ελέγχου των τροφίμων να λαμβάνουν μέτρα προστασίας της υγείας των καταναλωτών ακόμα και όταν ο κίνδυνος δεν είναι πλήρως αποσαφηνισμένος.

 Λόγω της επικινδυνότητας της δισφαινόλης Α (μιας ένωσης που υπάρχει σε μερικά υλικά συσκευασίας όπως τα πολυκαρβονικά), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή βασίστηκε σε αυτή την αρχή της Προφύλαξης στις 1.3.2011 και αποφάσισε την απαγόρευση όλων των μπιμπερό που κατασκευάζονται από πολυκαρβονικά και ενδέχεται να εκλύουν δισφαινόλη Α. Θα περίμενε κανείς ανάλογα να πράξει και η ελληνική πολιτεία στο θέμα του νερού με εξασθενές χρώμιο. Γιατί, λοιπόν, η Πολιτεία δεν εφαρμόζει την Αρχή της Προφύλαξης για το εξασθενές χρώμιο στο νερό στον Ασωπό και στη Μεσσαπία;





Mια απόφαση του Αρείου Πάγου με τεράστια σημασία για τον Αγώνα μας για καθαρό νερό

14 05 2011

Από το ENVIRONMENT & FOOD του Γιάννη Ζαμπετάκη

Σύμφωνα με τον Άρειο Πάγο, το δημόσιο δάσος είναι περιβαλλοντικό αγαθό που έχουν δικαίωμα να απολαμβάνουν οι πολίτες. Και έτσι, ο Αρειος Πάγος ανάβει το πράσινο φως για να μπορούν να διεκδικούν αποζημίωση από όσους εμποδίζουν την ελεύθερη πρόσβαση σε αυτό ή ευθύνονται για την καταστροφή ή την αλλοίωσή του.

 Η απόφαση του ανώτατου δικαστηρίου έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς δέχεται ότι στις περιπτώσεις κατά τις οποίες υποβαθμίζεται, για λόγους αισθητικής, αναψυχής και υγιεινής, η ποιότητα ζωής των κατοίκων που βρίσκονται κοντά σε δάση, υπάρχει παράνομη προσβολή του δικαιώματος στην προσωπικότητά τους. Επομένως, έχουν δικαίωμα να απαιτήσουν να αρθεί η προσβολή, να μην επαναληφθεί στο μέλλον και να καταδικαστεί ο υπεύθυνος σε χρηματική ικανοποίηση για ηθική βλάβη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »





Ο ΕΞΑΣΘΕΝΕΣ ΧΡΩΜΙΟ ΣΤΑ ΛΑΧΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΓΚΛΗΜΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ

1 05 2011

Του ΝΙΚΟΥ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Επιστημονικού Συνεργάτη του «Δημόκριτου» από ΤΟ ΠΑΡΟΝ

Πάνω από 700% έχουν μολυνθεί πατάτες, κρεμμύδια και καρότα

Τέσσερα χρόνια μετά την τοξική βόμβα του Ασωπού οι αρμόδιες κρατικές αρχές άρχισαν να ψάχνουν σε κρεμμύδια, πατάτες και καρότα, ενδεχομένως και σε άλλα κηπευτικά είδη, για την επικινδυνότητά τους στην υγεία στην ευρύτερη περιοχή του Ασωπού.

Πριν από δύο περίπου χρόνια είχε δημοσιοποιηθεί έρευνα του Χημικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Αθηνών που έδειχνε ότι πατάτες, κρεμμύδια και καρότα, δηλαδή αυτά που οι καρποί τους ωριμάζουν κάτω από το έδαφος, ήταν επιβαρημένα πάνω από 700%, μέχρι και 1.100%, σε νικέλιο, χρώμιο, μαγγάνιο, μόλυβδο και άλλα βαρέα μέταλλα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »





Στον Συνήγορο για τον Ασωπό

1 05 2011

ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΖΗΤΟΥΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΕΣ

Της ΝΑΝΤΙΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ από την Ελευθεροτυπία

Τη συμβολή του Συνηγόρου του Πολίτη ώστε να εφαρμοστεί άμεσα η περιβαλλοντική νομοθεσία και να προστατευθούν αποτελεσματικά οι κάτοικοι του Ασωπού στη Βοιωτία και της Μεσσαπίας στην Εύβοια από την κατανάλωση νερού με εξασθενές χρώμιο ζητούν περιβαλλοντικές οργανώσεις και πολίτες.

 Σε αναφορά που απευθύνουν στην ανεξάρτητη αρχή στις 13 Απριλίου χαρακτηρίζουν αδικαιολόγητη τη μη λήψη μέτρων για την προστασία της ανθρώπινης υγείας, ενώ καταγγέλλουν τη κυβέρνηση για καθυστέρηση στην υλοποίηση εξαγγελιών περί επιβολής ειδικού ορίου για το εξασθενές χρώμιο στο νερό και περί άμεσης υδροδότησης από την ΕΥΔΑΠ στις ρυπασμένες περιοχές. Επισημαίνουν επίσης ότι το κοινό δεν ενημερώθηκε για τους κινδύνους.

 Το Ινστιτούτο Τοπικής Αειφόρου Ανάπτυξης και Πολιτισμού (ΙΤΑΠ), ο παπα-Γιάννης Οικονομίδης, πρωταγωνιστής στην ανάδειξη της ρύπανσης του Ασωπού, και ο επίκουρος καθηγητής Χημείας Τροφίμων Γιάννης Ζαμπετάκης επικαλούνται μεταξύ άλλων δελτίο τύπου του υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής το οποίο εξεδόθη… μερικές εβδομάδες μετά την πραγματοποίηση (15/1/2011) Διεθνούς Συνδιάσκεψης για το Χρώμιο στο νερό και αναφέρει:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »





Σε κίνδυνο η δημόσια υγεία από σοβαρή μόλυνση στον υδροφόρο ορίζοντα

1 05 2011

Τα «στραβά μάτια» συνεχίζει να κάνει η πολιτεία για το θέμα των μολυσμένων αγροτικών προϊόντων της Βοιωτίας αφήνοντας όλους τους Ελληνες έκθετους στον κίνδυνο.

Του Κασσιανού Τζέλη ktzelis@pegasus.gr από την ΗΜΕΡΗΣΙΑ

 Σωρεία επιστημονικών μελετών πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, του ΙΓΜΕ, του Γενικού Χημείου του Κράτους ακόμα και του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης διαπιστώνουν τη σοβαρή μόλυνση του υδροφόρου ορίζοντα της περιοχής με εξασθενές χρώμιο κι άλλα βαρέα μέταλλα. Παρόλα αυτά, η πολιτική ηγεσία του υπουργείου… γνωμάτευσε ότι δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος! Οι πολίτες της περιοχής αναγκάστηκαν τελικά να υποβάλλουν αναφορά στον Συνήγορο του Πολίτη, ώστε το ζήτημα της ρύπανσης στην περιοχή του Ασωπού ποταμού και ειδικά ό,τι αφορά στην αγροτική παραγωγή της περιοχής, να αντιμετωπιστεί άμεσα και αποτελεσματικά σύμφωνα με την τρέχουσα επιστημονική γνώση και τα όσα ορίζει η εθνική και κοινοτική νομοθεσία.

 Στην αναφορά τους οι φορείς της περιοχής (ΙΤΑΠ, «Πολίτες για την αειφορία» κ.λπ.) τονίζουν, μεταξύ άλλων ότι:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »





Προτείνεται κεντρική μονάδα στον Ασωπό Για την επεξεργασία των αποβλήτων

1 05 2011

Της Λινας Γιανναρου από την ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

Κενό γράμμα αποδεικνύονται τα πολυδιαφημισμένα μέτρα για τον Ασωπό. Επτά χρόνια αφότου διατυπώθηκαν οι πρώτες ανησυχίες για την κατάσταση του υδροφόρου ορίζοντα και παρά τις εξαγγελίες, τα δεκάδες ρεπορτάζ και την αποκτηθείσα γνώση από όλες τις πλευρές, ο Ασωπός παραμένει ρυπασμένος, υδροδοτώντας ακόμα ολόκληρες περιοχές. Χαρακτηριστικό του αδιεξόδου είναι ότι οι ίδιες οι βιομηχανίες επαναφέρουν σήμερα το αίτημα για δημιουργία κεντρικής μονάδας επεξεργασίας αποβλήτων, με στόχο τον καλύτερο έλεγχο της ποιότητας των υδάτων.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »





Ασωπός και Βαρέα μέταλλα στα τρόφιμα: Πόσο κινδυνεύουμε;

1 05 2011

Από την ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Tου Γιάννη Zαμπετάκη Eπίκουρου καθηγητή Xημείας Tροφίμων και Lead Auditor, EKΠA

izabet@chem.uoa.gr, www.zabetakis.net

Τα αποτελέσματα των αναλύσεων των δειγμάτων εδάφους από το τοπικό διαμέρισμα Τριάδας κατέδειξαν συγκεντρώσεις έως και 1.770 (μg/kg χώματος) εξασθενούς χρωμίου και 841.400 (μg/kg χώματος) ολικού χρωμίου. H συγκεκριμένη κρίση είναι μία κρίση που ξεδιπλώνεται από το 2005 με εκθετικά ανησυχητικό ρυθμό

Το 1969, με βασιλικό διάταγμα, ο Ασωπός ποταμός (υδροφόρος ορίζοντας με κωδικό 0718) χαρακτηρίζεται αποδέκτης επεξεργασμένων βιομηχανικών λυμάτων και η παρα-Ασώπια νότια Βοιωτία αρχίζει να δέχεται ρυπογόνες βιομηχανίες που φεύγουν από την Αττική. Η περιοχή μέχρι και σήμερα δεν είναι θεσμοθετημένη ως βιομηχανική αν και λειτουργούν εκατοντάδες εργοστάσια! Στην περιοχή δεν υπάρχει κανένας κρατικός σχεδιασμός και καμία διαχείριση των παραγόμενων ειδικών στερεών βιομηχανικών αποβλήτων τα οποία «εξαφανίζονται» σε ρέματα, παράνομες χωματερές, νταμάρια… ή στα Λιόσια. Σε πολλές περιπτώσεις οι βιομηχανίες απαλλάσσονται από τα σκουπίδια τους καίγοντάς τα μέσα σε μεγάλους λάκκους στην πίσω αυλή του εργοστασίου. Μέχρι και το 2004 οι αναλύσεις στο πόσιμο νερό των Οινοφύτων περιορίζονταν σε μικροβιολογικούς και τυπικούς χημικούς, μόνον, ελέγχους σαν να μην υπήρχαν εργοστάσια στην περιοχή.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »